Qadın Azadlığı Yanılsamaları və İslamın Təklif Etdiyi "Üçüncü Model" Konsepsiyası

Qadının Həqiqi Məqamı: Şərq və Qərb Modelindən Üstün "Üçüncü Model" Haqqında 5 Təəccüblü Məqam

Qadın azadlığı haqqında yanılsamalar, Qərb modelinin psixoloji böhranları və İslamın təqdim etdiyi şərəfli "Üçüncü Model" konsepsiyası haqqında geniş təhlil.

Məqalənin xülasəsi: Müasir dünyada qadın azadlığı və onun cəmiyyətdəki yeri haqqında irəli sürülən ideologiyalar tez-tez ifrat və təfritlərə yol açır. Bu təhlili məqalədə İslamın qadına bəxş etdiyi ali dəyər, Qərb dünyasının istehlakçı modeli və cəmiyyətə sunulan "Üçüncü Model" konsepsiyası ətraflı şəkildə araşdırılır.

1. Giriş: Qadın Hüquqları Haqqında Yanılsamalar və Axtarılan Həqiqət

Müasir dünyada qadın azadlığı, onun cəmiyyətdəki məqamı və həqiqi dəyəri haqqında bitmək bilməyən disskusiyalar gedir. Lakin çox vaxt bəşəriyyətə parıltılı şüarlar və zahiri azadlıq vədləri altında təqdim olunan ideologiyalar qadının həqiqi mahiyyətini, onun mənəvi ucalığını və cəmiyyəti tərbiyə edən misilsiz gücünü kölgədə qoyur. İnsanlıq tarixi boyunca qadına münasibətdə müxtəlif ifrat və təfritlər formalaşmış, lakin onların əksəriyyəti qadın zərifliyini və mənəvi şəxsiyyətini qorumaqda aciz qalmışdır.

Bu baxımdan, İslamın qadına bəxş etdiyi ali dəyər ilə müasir Qərb dünyasının təqdim etdiyi istehlakçı model arasındakı köklü fərqləri elmi və sosial müstəvidə təhlil etmək böyük əhəmiyyət kəsb edir. Tarixi faktlar və müasir sosial-psixoloji göstəricilər nümayiş etdirir ki, İslamın irəli sürdüyü yanaşma qadını nə cəmiyyətdən təcrid edərək passivləşdirir, nə də onu maddi sistemlərin istismar obyektinə çevirir.

Qadının cəmiyyətdəki həqiqi yerini dərk etmək üçün bəşəriyyətin keçdiyi tarihi deqradasiya mərhələlərinə, müasir Qərbin yaşadığı psixoloji böhranlara və İslamın təklif etdiyi unikal "Üçüncü Model" konsepsiyasına daha dərin sosial analitik nəzərlə baxmaq vacibdir.

2. Məqam 1: Cahiliyyət Deqradasiyasından Peyğəmbər Ehtiramına – Tarixi Dönüş

İslamın gəlişindən əvvəl bəşər cəmiyyətlərində qadına münasibətdə dəhşətli bir deqradasiya hökm sürürdü. Bu acınacaqlı vəziyyət təkcə ərəb yarımadası ilə məhdudlaşmırdı; qədim Misirdə Nil çayının suyunu artırmaq bəhanəsi ilə bəzədilmiş gənc qızlar çaya atılaraq batırılır, Hindistanın bəzi regionlarında isə həyat yoldaşı vəfat edən qadınlar diri-diri tonqalda yandırılır və ya ərinin qəbri ilə birgə torpağa gömülürdü. Qadın heç bir irs hüququ olmayan, alınıb-satılan və sadəcə xidmət vasitəsi sayılan bir varlıq idi.

Ərəb cahiliyyətində isə qız övladına sahib olmaq utanc mənbəyi sayılır və onlar diri-diri torpağa basdırılırdı. Cahiliyyət dövrünün bu qəddarlığını Qeys ibn Asim adlı şəxsin Məhəmməd Peyğəmbərə (s) danışdığı mənzərə aydın göstərir. Qeys 12 qızını öz əlləri ilə torpağa basdırdığını və yalnız sonuncu qızı üçün təsirləndiyini bildirmişdi: Uzun səfərdən qayıtdıqdan sonra illərlə gizlədilmiş gözəl, uzun saçlı, boyunbağı taxmış qızını gördükdə onu səhrada çuxur qazaraq torpağa gömmüş, qızının "Ata, məni niyə torpaqda gizlədirsən?" fəryadlarına məhəl qoymamışdı.

İslamın gəlişi bu amansız qəddarlığa və qlobal cahiliyyət anlayışına son qoydu. Peyğəmbərimiz (s) bu hekayəni dinləyərkən göz yaşları tökmüş və insanlığa dərs olacaq bu sözləri bəyan etmişdir:

Məhəmməd Peyğəmbər (s): "Bu, daşqəlblikdir; rəhm və mərhəməti olmayan kəs İlahı rəhmətə nail ola bilməz."

İslam Peyğəmbəri (s) öz qızı Həzrət Fatiməyə (s.ə.) göstərdiyi misilsiz ehtiramla qadın şəxsiyyətini cəmiyyətin ən ali məqamına qaldırdı. Səfərə çıxarkən sonuncu, səfərdən dönərkən isə ilk ziyarət etdiyi şəxs Həzrət Fatimə (s.ə.) olurdu. Onu qarşılayar, qucaqlayar, alnından və əlindən öpərək "Cənnət ətrini Fatimədən alıram" deyərdi. Hətta "Tətir" ayəsi (Əhzab surəsi, 33) nazil olduqdan sonra aylarla hər gün namaz vaxtı onun qapısına gələrək salam verər və bu ilahi paklığı cəmiyyətə nümayiş etdirərdi.

3. Məqam 2: "Qadın Reyhanədir" – Məcburiyyət və İstismara Qarşı Zəriflik

İslam təlimində qadın fiziki və mənəvi zərifliyin təcəssümüdür. Qərb modelində qadın kişi ilə eyniləşdirilərək ağır iş qüvvəsinə çevrilir, xaricdə işləməyə və kişilərlə bərabər ağır inzibati-icraedici yüklər daşımağa məcbur edilir. İslam isə qadının bu zərif təbiətini qorumağı hüquqi və mənəvi öhdəlik kimi müəyyən edir.

Həzrət Əlinin (ə) bu xüsusda "Səhifeyi-Səccadiyyə" və "Nəhcül-Bəlağə" mənbələrində yer alan kəlamı İslamın qadın zərifliyinə verdiyi dəyərin düsturudur. Klassik ərəb dilində yer alan qəhrəmanə (قَهْرَمانَة) sözü müasir dildəki "qəhrəman" mənasını deyil, ağır inzibati idarəçi, çətin işlərin icraçısı və ya ağır işçi-əməkdaş mənasını ifadə edir:

Həzrət Əli (ə): "Qadın zərif bir çiçəkdir (reyhanədir), inzibati xidmətçi (ağır işçi-icraçı) deyil."

Müasir Qərb cəmiyyətlərində isə bu zəriflik fərdiyyətçilik və ifrat kommersiyalaşma ilə əvəz olunmuşdur. Məsələn, Günbatar sosial mühitində kişilər və qadınlar arasında münasibətlər o dərəcədə hiper-individuallaşmışdır ki, hətta birgə şam yeməyində belə tərəflərin restoran hesabını ayrı-ayrı ödəməsi normal qarşılanır. İslamın qadına bəxş etdiyi qayğı, mənəvi mühafizə və ehtiram siperindən uzaqlaşan modernizm, qadını azadlıq adı altında təkbaşına ağır həyat mübarizəsinə sürükləmişdir.

4. Məqam 3: Cəmiyyətin Tərbiyə Oxu və İlahı Şəxsiyyət

Qərb dünyası qadın şəxsiyyətini çox vaxt zahiri gözəllik, ticari reklam və ya kapitalist bazarının diqqətcəlbedici vasitəsinə endirdiyi halda, İslam qadına ilahi şəxsiyyət və cəmiyyətin tərbiyə oxu kimi baxır. Qadın təkcə bir fərd deyil, gələcək nəsilləri formalaşdıran, ölkənin səadətini və ya süqutunu müəyyən edən əsas strateji gücdür.

İmam Xomeyni qadının cəmiyyətin formalaşmasındakı və dövlətin istiqamətlənməsindəki müstəsna rolunu belə təhlil etmişdir:

İmam Xomeyni: "Qadın cəmiyyətin tərbiyəçisidir. İnsanlar qadının ətəyindən yetişir... Bütün səadətlərin mənbəyi qadının ətəyindən ucalır."

İslam anlayışına görə, cəmiyyətə istiqamət verən dahi şəxsiyyətlər, müdrik liderlər və cəsarətli qəhrəmanlar şüurlu, iffətli və mənəviyyatlı anaların tərbiyəsindən pərvazlanır. Qadının əsl dəyəri onun reklam lövhələrində əmtəələşdirilməsində deyil, insanlıq yetişdirmək qüdrətindədir.

5. Məqam 4: Qərbdə "Qadın Xoşbəxtliyi Paradoksu" və Acı Reallıqlar

Qərb dünyasının vəd etdiyi "azadlıq" şüarları arxasında acı mənəvi və psixoloji böhran gizlənir. Qadının mənəvi köklərindən, həya və ailə sığınacağından uzaqlaşdırılması onun xoşbəxtliyinə deyil, dərin psixoloji tükənməsinə gətirib çıxarmışdır. Qərb sosioloqlarının öz hesabatlarında "Qadın Xoşbəxtliyi Paradoksu" (The Paradox of Female Happiness) adı altında təqdim etdikləri rəsmi statistik göstəricilər bu reallığı açıq şəkildə ortaya qoyur:

• Son 35 ildə qadınların ümumi psixoloji xoşbəxtlik səviyyəsi kişilərə nisbətən davamlı olaraq azalmışdır.
• ABŞ-da qadınlar arasında intihar göstəricisi kişilərə nisbətən sürətlə artaraq təxminən 50%-ə çatmışdır.
• Hər 5 amerikalı qadından biri (20%-dən çoxu) həyatı boyunca ciddi psixoloji xəstəlikdən əziyyət çəkir.
• Qadınlarda depressiyaya düşmə riski kişilərdən 2 dəfə çoxdur.
• Qadınlar üçün müəyyən edilmiş həddindən artıq iş saatları və ağır əmək həcmi onların psixoloji və fiziki sağlığına ağır zərbə vurur.
• Hər 4 qız uşağından biri cinsi istismara və ya zorakılığa məruz qalır.

Sosial Təhlil: Bu acı statistikaların kökündə dayanan əsas səbəb odur ki, kapitalist sistem qadını "azad etmək" adı altında onun mənəvi mühafizə şəbəkəsini (ailə, iffət, mənəvi məsuliyyət) əlindən almışdır. Qadın həm kənarda ağır işçi kimi çalışmaq, həm də zahiri standartlara cavab vermək üçün ikiqat yük altında ezilir. Mənəvi dayaqlar sarsıldıqda isə azadlıq vədi psixoloji yalnızlıq və depressiya ilə nəticələnir.

6. Məqam 5: "Üçüncü Qadın Modeli" – Ne Şərq Passivliyi, Ne Qərb Əmtəələşməsi

Tarixən müasir dünyada qadına iki əsas model təklif olunurdu: qadını evə həbs edən, onu sosial, elmi və siyasi həyatdan təcrid edən 전통passiv Şərq modeli və qadını mənəviyyatdan uzaqlaşdıraraq cinsi və ticari istismar obyektinə çevirən modern Qərb modeli. Lakin müsəlman qadını bu iki yanlış qütb arasında seçim etmək məcburiyyətində deyildir.

İslam İnqilabı və şüurlu müsəlman qadın hərəkəti dünyaya "Üçüncü Qadın Modeli" konsepsiyasını təqdim etdi. Bu model qadının həm ailə ocağını, iffətini və şərəfini qoruyub saxlamasını, həm də eyni zamanda cəmiyyətin mərkəzində dayanaraq sosial, elmi və siyasi meydanlarda fəal lider olmasını təmin edir:

İslam İnqilabı Bəyannaməsi (Üçüncü Model Konsepsiyası): "Üçüncü model – nə Şərq, nə də Qərb modelidir. Müsəlman qadın göstərdi ki, həm iffətli, hicablı və şərəfli olmaq, ailə səngərini qorumaq, həm də sosial və siyasi meydanlarda fəal olub böyük qələbələr qazanmaq mümkündür."

7. Yekun: Düşünməyə Dəvət və Son Söz

Ümumi təhlillər göstərir ki, qadın hüquqları adı altında cəmiyyətə sırınan müasir standartlar yenidən obyektiv sorğulanmalıdır. Tarixi faktlar və müasir sosial böhranlar sübut edir ki, mənəviyyatdan, həyadan və ilahi prinsiplərdən uzaqlaşdırılmış "azadlıq" anlayışı qadına yalnız psixoloji sarsıntılar və istismar gətirir. İslamın ortaya qoyduğu "Üçüncü Model" isə qadın şəxsiyyətini, onun zərifliyini və cəmiyyəti tərbiyə edən böyük gücünü bərpa edir.

Müasir dünyada qadına verilən həqiqi dəyər onun xarici görünüşündə və istismarında, yoxsa onun mənəvi ucalığında və cəmiyyəti tərbiyə edən gücündədir?